Kelmis

Kelmis (in het Frans La Calamine) is een kleine Duitstalige gemeente in het uiterste noordoosten van België, tegen de grens met Nederland en Duitsland, zo'n 8 kilometer van Aken. Het is geen klassiek vakantiestadje maar een oud mijnstadje met een bijzondere geschiedenis: van 1816 tot 1920 was het het neutrale ministaatje Moresnet. Je komt er voor het museum over die geschiedenis en om te wandelen in het dal van de Geul, die hier Göhl heet. Het past bij een dagtocht of een halve dag vanuit Zuid-Limburg of de Oostkantons.

Wat voor plaats het is

Kelmis dankt zijn naam aan galmei (in het Frans calamine), een zinkerts dat hier werd gedolven. Na de val van Napoleon konden Nederland en Pruisen het niet eens worden over wie de zinkmijn kreeg. Ze maakten van een driehoek van 3,4 vierkante kilometer rond de mijn daarom een neutraal gebied: Neutraal Moresnet. Het mijnbedrijf Vieille Montagne bepaalde er het leven, met eigen woningen, scholen en kerken. Vanaf 1906 probeerden een plaatselijke arts en een Esperantist er zelfs de eerste Esperantostaat van te maken. Na de Eerste Wereldoorlog werd het Belgisch.

Sinds 1977 bestaat de gemeente uit drie delen: Kelmis zelf, Neu-Moresnet en Hergenrath. Er wonen ruim 11.000 mensen. Door de mijnbouw zit er op veel plekken zink in de grond. Daardoor groeien er planten die alleen op zulke grond voorkomen, zoals het gele zinkviooltje.

Waar je slaapt

In de gemeente Kelmis hebben wij geen vakantiehuizen. De dichtstbijzijnde huizen van ons liggen in Aubel, zo'n 11 kilometer naar het westen, en in Verviers, 17 kilometer naar het zuidwesten. Eupen ligt op bijna 10 kilometer.

Wat je er doet

Het Museum Vieille Montagne zit in het oude directiegebouw van het mijnbedrijf. Het gaat over het zinkerts, de zinkindustrie en de geschiedenis van Neutraal Moresnet. Er is een audiogids in het Nederlands.

Op loopafstand van de Kirchplatz ligt de Casinoweiher, een vijver die het mijnbedrijf in 1849 groef bij de samenvloeiing van de Göhl en de Tüljebach, als waterbekken voor het wassen van erts. Rond de vijver loopt een wandeling van 2,2 kilometer langs oude fabrieksgebouwen en de hopen afval van de ertswassing, waarop het zinkviooltje groeit.

In de deelgemeente Hergenrath staat de Eyneburg, een burcht uit de dertiende eeuw op een heuvel boven de Göhl. De Duitstalige Gemeenschap kocht hem om hem te redden van verval. De binnenplaats is vanwege restauratie niet open; je bekijkt hem van buiten.

Wandelen doe je vooral in de dalen van de Göhl en de Hohnbach, waar in het voorjaar wilde narcissen bloeien. Zie de wandelroutes vanuit Kelmis en de fietsroutes vanuit Kelmis. Langs de oude grens van Neutraal Moresnet staan nog grenspalen, en het Drielandenpunt, waar België, Nederland en Duitsland samenkomen, ligt vlakbij. Voor gezinnen is er een openbaar zwembad.

Wanneer je gaat

Kelmis viert carnaval zoals in het Rijnland, met een eigen Rosenmontagszug, de optocht op de maandag voor Aswoensdag (februari of maart). Er rijden bijna honderd wagens, muziekkorpsen en groepen mee. Voor de wilde narcissen in het Göhldal ga je in het voorjaar.

Praktisch

Kelmis zelf heeft geen treinstation. In Hergenrath is een kleine halte aan de lijn Luik–Aken, maar die ligt buiten het dorp. Bussen rijden naar de stations van Eupen en Welkenraedt.

Gratis parkeren kan bij de Casinoweiher, in het centrum en bij het museum. In het centrum is een blauwe zone, waar je een parkeerschijf nodig hebt.

Op donderdagochtend is er markt op de Kirchplatz. De Tourist Info zit in het Museum Vieille Montagne aan de Lütticher Straße.